Hazar Denizi, İran ve Rusya arasında artan askeri ve ticari faaliyetlerle bölgenin stratejik önemini yeniden tanımlıyor.ABD merkezli The New York Times, İsrail’in İran’a karşı düzenlediği saldırıların ardından bölgedeki güç oyunlarının kızıştığını yazdı. İsrail savaş uçaklarının İran’ın Bandar Enzeli Limanı’ndaki deniz kuvvetleri komuta merkezine düzenlediği saldırıda büyük patlamalar ve yoğun dumanlar görüldü. İsrail, saldırı sırasında İran donanmasına ait bazı gemileri imha ettiğini açıkladı ve bu operasyonun yüzlerce kilometre kuzeyde Hazar Denizi’nde gerçekleştiğine işaret etti.
Gazeteye konuşan ABD’li yetkililer, Rusya’nın Hazar Denizi üzerinden İran’a insansız hava aracı parçaları gönderdiğini ve bu sevkiyatların İran’ın drone kapasitesini yeniden inşa etmesine yardımcı olduğunu öne sürdü. İran, son savaşlarda drone envanterinin yaklaşık yüzde 60’ını kaybettiğini belirterek, Hazar rotasının İran için yeni ticaret ve lojistik hatları haline geldiğine dikkat çekti. Ayrıca, Rusya’nın Hürmüz Boğazı dışındaki sahil güzergahlarını kullanarak İran’a ticari mallar taşıdığı kaydedildi.
İran, bu gelişmeler ışığında, temel gıda ürünleri ve diğer temel ihtiyaçlar için yeni taşımacılık yolları oluşturmaya başladı. İran Gıda Sanayicileri Birliği Başkanı Mohammad Reza Mortazavi, ithalatın aktif biçimde Hazar rotasına kaydığını ve Hazar kıyısındaki limanların bu amaçla kullanıldığını söyledi. Rus liman verileri, özellikle son aylarda Hazar’daki taşımacılık hacminin hızla arttığını gösteriyor. Bir diğer önemli gelişme ise, Rusya’nın İran’a gönderdiği buğdayın Hazar üzerinden taşınmasının bölgenin yeni tercih edilen güzergah haline gelmesine yol açmasıdır.
Hazar’ın jeopolitik önemi, bölgedeki ticaret ve sevkiyatın büyük ölçüde gizli ve denetimsiz olmasından kaynaklanıyor. Gemilerin uydu takibinin sıklıkla kapatılması ve bölgeye yalnızca kıyıdaş ülkelerin erişimi olması, bölgeyi yaptırımlar ve askeri hareketler açısından elverişli kılıyor. Uzmanlar, bu bölgenin askeri ve ticari gizlilik açısından ideal bir alan olduğunu belirtiyor. Aynı zamanda, Rusya ve İran arasındaki savunma iş birliği, özellikle insansız hava araçları alanında daha da derinleşiyor. Yetkililer, Rusya’nın İran’a gönderdiği drone parçaslarının, İran’ın drone kapasitesini güçlendirdiğini ancak savaşın seyrini tek başına değiştirmediğini söylüyor. İran’ın Ukrayna savaşında kullanılan Rus drone sevkiyatları ve, Tataristan’daki üretimlerin artışına da dikkat çekildi.
Özellikle, Ağustos ayında Ukrayna ordusu tarafından Rusya’nın Olya Limanı’nda bulunan ve İran’dan gelen drone parçalarını taşıyan gemi vuruldu. Rusya’nın bu gemiye yaptığı açıklama ise, geminin sadece zarar gördüğüne yöneliktir. Eylül 2024’te ABD Hazine Bakanlığı, gemi ve sahipleri MG-Flot şirketine yaptırım uyguladı ve bu şirketin İran’dan Rusya’ya kısa menzilli balistik füzeler taşıdığı iddia edildi. Ayrıca, Moskova ve Tahran’ın yaklaşık 20 yıldır Baltık’tan Hint Okyanusu’na 7200 kilometrelik bir ticaret rotası inşa etme amacı taşıdığı bilgisi paylaşıldı. Bu proje, Batı tarafından kontrol edilen yolların bypass edilmesini amaçlıyor, ancak ekonomik zorluklar buna engel teşkil ediyor. Bu nedenle, bölgenin jeopolitik önemi, ABD için de yeni stratejik sorunlar yaratıyor. Uzmanlar, Hazar Denizi’nin, neredeyse bilinmeyen ve kontrol edilmesi zor bir bölge olduğunu söylüyor. Washington merkezli uzmanlar, Rusya ve İran’ın büyük ölçüde gizli kalan operasyonlarının, bölgenin jeopolitik istikrarını tehdit edebileceğine dikkat çekiyor. Son olarak, uzmanlar, İsrail’in İran’a yönelik saldırılarının, bölgedeki güç dengelerini değiştirmeye ve Rusya ile İran’ın yeni güç ilişkilerini kurmaya hizmet ettiğini belirtiyorlar.