İran'daki Protestolar ve ABD'nin Olası Müdahale Senaryoları

İran'da 28 Aralık'tan itibaren başlayan ve 17. gününe ulaşan protestolar, ülkede geniş yankılar uyandırmaya devam ediyor.Gösterilerde ölen ya da yaralananlara ilişkin resmi açıklamaların yapılmamasıyla birlikte, ABD merkezli İran İnsan Hakları Aktivistleri Haber Ajansı (HRANA), 13 Ocak'ta yaptığı açıklamada 664 kişinin yaşamını yitirdiğini ve 10 bin 721 kişinin gözaltına alındığını duyurdu. Bu gelişmeler ışığında, ABD Başkanı Donald Trump'ın İran’a karşı masasında bulunan dört olası senaryosu gündemde yer alıyor.

İngiltere merkezli The Telegraph'ın analizlerine göre, Beyaz Saray’ın masasında askeri saldırıların yanı sıra siber operasyonlar ve iç güvenliği hedef alan büyük çaplı harekatlar bulunuyor. Birincisi, İran'daki Devrim Muhafızları üslerine sınırlı saldırılar düzenlenerek mesaj verme niyetini taşıyor ki bu, geçtiğimiz yıl İsrail tarafından vurulan İran İstihbarat Bakanlığı’na benzer bir operasyon olabilir. Eğer bu hamle yetersiz kalırsa, ikinci bir senaryo ise, geniş çaplı bir askeri hareketle protestoların bastırılması veya rejimin sarsılması yönünde planlar içeriyor. Bu durumda güvenlik noktaları ve iletişim altyapıları da hedef alınabiliyor, ancak bölgeye ciddi askeri yığınak ve uçak gemisi gönderilmesi gerekebilir.

Üçüncü ve en dikkat çekici senaryoda, İran lideri Hamaney'e yönelik suikast veya alıkoyma planları yer alıyor. Venezuela Devlet Başkanı Maduro’nun kaçırılmasında kullanılan taktiklerden ilham alan danışmanlar, dini lideri hedef almaktan bahsediyor. Dördüncü senaryo ise, bölgesel bir savaşın önüne geçmek amacıyla, 'kinetik olmayan' yani siber ve ekonomik saldırıların tercih edilmesi. Bu plan kapsamında, İran'ın iletişim ağlarının çökertilmesi ve Elon Musk’ın Starlink teknolojisi aracılığıyla halka internet erişiminin engellenmesi hedefleniyor.

İran'dan güçlü tepki: 'Varlıklarınız yok olur'

İran Meclis Başkanı Muhammed Kalibaf, olası ABD müdahalesi hakkında sert çıkış yaparak, 'Bölgedeki tüm varlıklarınızın nasıl yok edileceğini göreceksiniz. Amerikan üsleri ve gemileri meşru hedefimizdir' ifadelerini kullandı. İran’daki gösterilerin başlangıcı ise ekonomik sorunların yükselen döviz kuru ve piyasalardaki belirsizlikle başladı. Esnafın ekonomik sıkıntılar nedeniyle kepenk kapatmasıyla başlayan protesto gösterileri, zamanla ülke geneline yayıldı. Güvenlik güçleri ilk başlarda müdahale etmemekle birlikte, artan eylemler üzerine göz yaşartıcı gaz ve plastik mermi kullanarak müdahale etti. Çatışmaların sürdüğü bölgelerde göstericiler ve polis arasında çeşitli çatışmalar yaşandı.

İran siyasi liderleri cevap veriyor: Hamaney, Pezeşkiyan ve diğerleri

İran lideri Ali Hamaney, 3 Ocak'taki konuşmasında protestoların ekonomik taleplerden kaynaklandığını ancak ülkeyi güvensizliğe sürükleyenlere karşı sert tedbirler alınması gerektiğini belirtti. Düşman güçlerin ekonomik durumu kötüye götürmeye çalıştığını iddia eden Hamaney, göstericilerle sohbet edilebileceğini fakat kaos çıkaranlara müsamaha gösterilmeyeceğinin altını çizdi. Aynı zamanda 9 Ocak'taki açıklamasında, ABD Başkanı Donald Trump'ı gösterilere müdahale etmekle suçlayan Hamaney, yabancı destekli ajanlara karşı sert durulması gerektiğini vurguladı. İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ise, protestocuların temsilcileriyle diyalog kurma talimatı vererek, 'Haklı talepleri dinleyeceklerini ve sorunları çözeceklerini' belirtti. Pezeşkiyan, ekonomi ve iç politikada sorumluluğun kendilerine ait olduğunu dile getirirken, şiddet olaylarının artmasıyla birlikte vatandaşların endişelerini dikkate aldıklarını ifade etti.

İran güvenlik güçleri ve hayatını kaybeden protestocular

İran Adli Tıp Kurumu Başkanı Abbas Mescidi Arani, ölümlerin silahlı kişiler tarafından kesici ve son dönemde av tüfeğiyle gerçekleştirildiğini açıkladı. Ülkedeki şiddet olaylarının ciddi boyutlara ulaştığını gösteren bu açıklamalar, krizi derinleştiriyor. Diğer yandan, ABD'nin İran’a olası saldırı planları da masada ve farklı analizlere göre, siber saldırılar ve uydu altyapılarına yönelik müdahaleler değerlendiriliyor. Amerikan medyasına göre, askeri müdahalelerden önce siber ve ekonomik hamleler gündemde yer alırken, Pentagon’un bazı yetkilileri, askeri adımların halka(!) fayda getirmeyebileceği endişesiyle çekincelerini dile getiriyor. İran yönetimi ise, ülkeye yapılacak herhangi bir müdahaleye karşı, ABD üsleri ve gemilerinin meşru hedef olacağını duyurdu.